محمدعلی یکتانیک در گفتوگو با «جوان»: یکی از تجارب جهانی برای حفاظت از حیاتوحش در مسیر ریلها محدودیت سرعت قطارها در زیستگاههای حساس است که میتواند در کشور ما نیز مفید واقع شود
جوان آنلاین:در دل جنگلها، کوهستانها و دشتهای وسیع، جادهها و مسیرهای ریلی بهطور فزایندهای حیات وحش را تهدید میکنند. هر تصادف و هر برخورد در این مسیرها میتواند آخرین فرصت برای بقای این جانوران باشد. این تهدیدها متأسفانه روز به روز جدیتر و پیچیدهتر میشوند و اگر برای حفاظت از زیستگاهها و گونهها، اقدام ویژهای انجام نشود، ممکن است فردا دیگر فرصتی برای جبران باقی نماند.
به تازگی، برخورد یک پلنگ ایرانی با قطار در سوادکوه، نگرانیهای زیادی را در میان دوستداران حیاتوحش برانگیخته است. این حادثه، که منجر به از دست رفتن یک گونه در معرض خطر شد، تنها یکی از تصادفات مشابه است. متأسفانه چنین حوادثی در نقاط مختلف کشور تکرار میشوند و بارها و بارها یادآوری میکنند که حفاظت از حیاتوحش و زیستگاهها نهتنها یک مسئولیت زیستمحیطی، بلکه یک ضرورت حیاتی است که به توجه فوری نیاز دارد.
ماجرای تصادف قطار با پلنگ ایرانی
هفته گذشته بود که حادثهای تلخ در سوادکوه، منجر به از دست رفتن یکی از گونههای ارزشمند و در معرض خطر انقراض کشور شد. یک قلاده پلنگ ایرانی که در زیستگاههای شمالی کشور زیست میکرد، در اثر برخورد با قطار مسافربری مسیر تهران- گرگان جان خود را از دست داد. حسن عباسنژاد، مدیر کل حفاظت محیطزیست استان تهران در توضیح این حادثه گفت: «بر اساس گزارش کارشناسان راهآهن، یک قلاده پلنگ بالغ در مسیر عبور قطار در محدوده روستای فرحآباد فیروزکوه با قطار مسافربری تهران- گرگان برخورد کرده و متأسفانه در دم تلف شدهاست.»
این حادثه دلخراش باعث شد تا تیم یگان حفاظت محیط زیست بلافاصله به محل اعزام شود. پس از بررسیهای میدانی و ثبت موقعیت و مشخصات لاشه حیوان، آن را برای انجام نمونهبرداری و بررسیهای تخصصی به اداره کل حفاظت محیطزیست استان تهران منتقل کردند. عباسنژاد در ادامه به اهمیت پلنگ ایرانی به عنوان یکی از مهمترین گوشتخواران کشور اشاره کرد: «پلنگ ایرانی از گونههای در معرض خطر انقراض است.» او با ابراز نگرانی شدید نسبت به کاهش جمعیت این گونه در سالهای اخیر گفت: «تخریب زیستگاهها، کاهش منابع طبیعی و طعمه و گسترش زیرساختهای عمرانی، بهویژه مسیرهای جادهای و ریلی، جمعیت پلنگ ایرانی را به شدت تهدید کردهاست.»
مدیرکل محیط زیست استان تهران همچنین با تأکید بر تلفات گسترده حیاتوحش به دلیل برخورد با وسایل نقلیه گفت: «برخورد وسایل نقلیه با حیاتوحش یکی از اصلیترین علل تلفات گونههای نادر در کشور است.» او برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی، به لزوم اتخاذ تدابیر پیشگیرانه اشاره کرد: «در مناطق حساس اکولوژیکی باید گذرگاههای ایمن برای حیاتوحش احداث شود. همچنین نصب علائم هشداردهنده، کنترل سرعت وسایل نقلیه و پایش مستمر مسیرهای پرتردد باید به عنوان اولویت در دستور کار دستگاههای متولی قرار گیرد.»
عباسنژاد همچنین تقویت همکاری میان نهادهای مختلف در این رابطه را ضروری دانست: «همکاری میان اداره کل راهآهن، راهداری و حفاظت محیطزیست باید تقویت شود تا قبل از اجرای پروژههای زیرساختی، مطالعات زیستمحیطی به طور کامل انجام گیرد و مسیرهای مهاجرت و تردد گونههایی مانند پلنگ شناسایی و ایمنسازی شوند.» مدیر کل حفاظت محیطزیست استان تهران گفت: «از دست دادن هر پلنگ به معنای از بین رفتن بخشی از تنوع زیستی کشور است. حفظ این سرمایههای طبیعی بدون مشارکت جوامع محلی، رانندگان و نهادهای اجرایی امکانپذیر نیست.» او همچنین بر اهمیت فرهنگسازی در زمینه حفاظت از حیاتوحش تأکید کرد: «حساسیت عمومی نسبت به اهمیت حفظ حیاتوحش باید بیش از پیش تقویت شود.»
هشدارهایی که باید جدی گرفته شود
با وجود هشدارهای مداوم در خصوص حفاظت از حیاتوحش، بهویژه گونههای در معرض انقراض، هنوز شاهد حوادث ناگوار و خسارات سنگین به این موجودات بیدفاع هستیم. این تصادفات، که هر ساله به حیاتوحش کشور آسیبهای جبرانناپذیری وارد میکنند، یادآور آن هستند که اقداماتی جدی برای حفاظت از این گونهها یک ضرورت است و حیاتوحش نیاز به توجه فوری و اجرایی دارد، نه فقط در سطح شعار، بلکه در عمل و با تدابیری مؤثر.
محمدعلی یکتانیک، کارشناس حیاتوحش، در گفتوگو با «جوان» در رابطه با جلوگیری از تصادفات حیاتوحش با قطار اظهار داشت: «یکی از تجارب جهانی برای حفاظت از حیاتوحش در مسیر ریلها، محدودیت سرعت قطارها در زیستگاههای حساس است که میتواند در کشور ما نیز مفید واقع شود.»
او ادامه داد: «سازمان محیطزیست با شناسایی دقیق مناطق حساس برای تردد حیاتوحش، که به عنوان «مناطق گدار حیاتوحش» شناخته میشوند، باید محدودیتهایی برای سرعت قطارها اعمال کند. این مناطق، اغلب در گردنهها و درهها قرار دارند و بهعنوان گذرگاههای طبیعی برای حیوانات عمل میکنند. عبور از این نقاط برای بسیاری از گونهها حیاتی است.»
یکتانیک به تجربیات موفق هند در این زمینه اشاره کرد: «در پارک ملی «گیر» در هند، بهدلیل تصادف قطار با شیرهای آسیایی، تصمیم به ممنوعیت تردد شبانه قطارها گرفته شد. متأسفانه در کشور ما، چنین تصمیمات قطعی و اجرایی به ندرت اتخاذ میشود و شاید دلیل آن این باشد که هنوز بسیاری از مناطق، این تهدیدات را احساس نکردهاند.»
او همچنین درباره راهکارهای مؤثر دیگر اینگونه توضیح داد: «همچنین در مناطقی از هند، که فیلها با قطار تصادف میکردند، فنسهایی نصب و مسیرهای مشخصی برای عبور فیلها از ریلها ایجاد کردند.»
یکتانیک به مشکلی مهم در رابطه با مرگ پلنگ در سوادکوه اشاره کرد که ناشی از نور شدید پروژکتورهای قطارهاست: «پروژکتورهای قطار به دلیل شدت نوری که دارند، میتوانند دید جانوران را کاملاً مختل کنند. وقتی این نور به یک جانور میافتد، توانایی دیدن مسیر را از دست میدهد و ممکن است در ریلها بماند.»
او در این رابطه پیشنهاد داد: «یکی از راهحلها این است که لوکوموتیورانها آموزش ببینند تا در صورت دیدن جانوری در مسیر، سریعاً پروژکتور را خاموش کنند تا جانور بتواند مسیر خود را ببینند.»
این کارشناس حیاتوحش همچنین به وضعیت تصادفات حیاتوحش در استانهای مختلف اشاره کرد: «در استانهای شمالی کشور، مانند فیروزکوه، شیرگاه و سوادکوه، گزارشهای زیادی از تصادف قطار با حیاتوحش داریم. در این مناطق، علاوه بر گوشتخواران مانند پلنگ و خرس، گاهی با گوزنها، آهوها و دیگر علفخواران نیز تصادفهایی رخ میدهد.»
او درباره چالشهای موجود در مناطق بیابانی کشور نیز گفت: «در استانهای مرکزی، به ویژه در مناطق حفاظتشده که یوزپلنگها زندگی میکنند، تصادف با شترها یک مشکل بزرگ است. شترها که گونهای غیربومی هستند، به طور جدی به زیستگاههای بومی آسیب میزنند و باعث میشوند طعمههای یوزپلنگ تحت فشار قرار گیرند.»
یکتانیک در پایان اظهار داشت: «متأسفانه در حال حاضر در کشور ما تدابیر مؤثری برای جلوگیری از تصادف حیاتوحش با قطار وجود ندارد، اما با بهرهگیری از تجربیات کشورهای دیگر و شناسایی دقیق مناطق حساس، میتوان اقدامات مؤثر و کاربردی انجام داد. محدودیت سرعت، نصب فنسهای حفاظتی و آموزش به لوکوموتیورانها از جمله این اقدامات است که میتواند به کاهش تلفات حیاتوحش کمک کند.»
آخرین دیدگاهها