اوج‌گیری مصرف بنزین غیراستاندارد و سهم استان‌های ایران

بررسی داده‌های محرمانه شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران نشان می‌دهد رشد مصرف بنزین در کشور عمدتاً از دو مسیر تأمین شده است: افزایش تولید بنزین غیراستاندارد با اکتان ۸۷ (معروف به «بنزین معمولی») و استفاده فزاینده از افزودنی‌های پتروشیمیاییِ آلاینده.

بر اساس گزارش محرمانه این شرکت به تاریخ اسفند ۱۴۰۳، مصرف روزانه بنزین از حدود ۷۵ میلیون لیتر در سال ۱۳۹۴ به ۱۲۴ میلیون لیتر در روز در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ یعنی افزایشی حدود ۶۵ درصد.

هم‌زمان با این جهش، سهم افزودنی‌های پتروشیمیایی در بنزین طی سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ حدود چهار برابر شده است. در همین دوره، تولید و توزیع بنزین‌های باکیفیت‌تر ـ از جمله سوپر و یورو ۴ و ۵ ـ کاهش یافته و سهم بنزین کم‌کیفیت در سبد مصرف بالا رفته است.

آمارها نشان می‌دهد مصرف بنزین سوپر از ۳/۷۴ میلیون لیتر در روز در سال ۱۳۹۶ به حدود ۱۶۴ هزار لیتر در روز در سال ۱۴۰۳ سقوط کرده است؛ افتی نزدیک به ۹۶ درصد. از این مقدار، حدود ۷۱ درصد در تهران مصرف شده و سهم سایر استان‌ها بسیار ناچیز بوده است. بنزین یورو ۴ و ۵ نیز فقط در ۱۲ استان توزیع شده و مجموع مصرف روزانه آن حدود ۲۷ میلیون لیتر گزارش شده است.

گزارش شرکت ملی پالایش حاکیست بنزین‌هایی که با عنوان یورو ۴، یورو ۵ یا سوپر عرضه می‌شوند هم حاوی ترکیباتی مانند «ام‌تی‌بی‌ای» هستند؛ مواد پتروشیمیایی‌ای که در بسیاری از کشورها به دلیل پیامدهای زیست‌محیطی و خطرات سلامت‌محور محدود یا ممنوع شده است. بنابراین این سوخت‌ها هم لزوماً از نظر فنی کاملاً استاندارد نیستند.

در همین چارچوب، سهم بنزین غیراستاندارد اکتان ۸۷ از کل مصرف کشور از حدود ۶۵ درصد در سال ۱۳۹۶ به حدود ۷۸ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ نشانه‌ای روشن از این‌که بخش عمده رشد مصرف در سال‌های اخیر با بنزین کم‌کیفیت پوشش داده شده است.

داده‌های استانی نیز از رشد قابل‌توجه مصرف بنزین اکتان ۸۷ خبر می‌دهند. مجموع مصرف این نوع بنزین در ۳۱ استان از حدود ۸۵/۸ میلیون لیتر در روز در سال ۱۴۰۲ به ۹۷/۱ میلیون لیتر در روز در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته که معادل رشد سالانه ۱۳/۲ درصدی است.

طبق همین داده‌ها، استان مرکزی و پس از آن تهران بیشترین رشد مصرف بنزین کم‌کیفیت را ثبت کرده‌اند.