قزوین – ایرنا – روزی اللهآباد، نفس دشت قزوین بود، تالابی زنده که سیلابها را رام میکرد، خاک را سیراب نگاه میداشت و هوای منطقه را تلطیف میکرد، اما امروز این پهنه ارزشمند زیر سایه مداخلات ناروا، نادرست و تصمیمهای نیمهکاره، به کانونی از گرد و غبار و ریزگردها بدل شده، تالابی که اگر گرههای مدیریتی آن هرچه زودتر باز نشود، شاید دیگر فرصتی برای احیا باقی نماند.
به گزارش خبرنگار ایرنا، بررسی روند تاریخی و تصاویر ماهوارهای تالاب اللهآباد در یک بازه زمانی ۳۳ ساله نشان میدهد که تا پیش از اواخر دهه ۸۰، این پهنه وسیع کارکرد طبیعی و سیستمی خود را حفظ کرده بود، سیلابهای فصلی با ورود به این دشت، علاوه بر تغذیه سفرههای زیرزمینی، خاک را مرطوب نگاه داشته و مانع از حرکت ذرات غبار میشدند.
اما موضوع این تالاب به اواخر دهه ۸۰ باز میگردد؛ زمانی که احداث یک کانال زهکش در آن آغاز شد و اجرای ناقص این پروژه، شریانهای حیاتی تالاب را قطع کرد، تصاویر ماهوارهای تایید میکند که از سال ۸۹ به بعد جریان طبیعی آب در تالاب متوقف و در پشت موانع سازهای زمینگیر شد، این فاجعه زیستمحیطی در سال ۹۸ به اوج خود رسید؛ جایی که انباشت ناقص آب در سرشاخهها، عملاً مانع از رسیدن حقابه به هسته اصلی تالاب در بخش جنوبی استان شد تا دشت سیلابی و پویای اللهآباد، به کویری مستعد تولید توفانهای گرد و غبار تبدیل شود.
فراخوان برای همگرایی ملی
ابعاد فرابخشی و حساسیتهای زیستمحیطی دشت اللهآباد که امنیت زیستی استانهای قزوین، البرز و تهران را به طور مستقیم تهدید میکند، واکنش عالیترین مقام اجرایی استان را نیز به همراه داشته است.
محمد نوذری، استاندار قزوین در جلسه شورای سازگاری با کمآبی استان نیز پیشتر با تاکید بر لزوم مهار سریع این بحران، اظهار کرد: حل مساله ریزگردهای دشت اللهآباد نیازمند تمهیدات ویژه، بازنگری در طراحی کانالها و بررسیهای دقیق کارشناسی است و این موضوع نباید در حاشیه تصمیمات دیگر قرار گیرد، بلکه بایستی در جلسات اختصاصی و با حضور فعال مدیران و کارشناسان مربوطه ۲ استان قزوین و البرز بررسی شده و راهکارهای عملیاتی برای مهار آن اتخاذ شود.
وی صراحتا تاکید کرد: تصمیمگیری پشت درهای بسته و بدون هماهنگیهای میدانی در گذشته، عامل ایجاد وضعیت نابسامان امروز است و اکنون زمان آن رسیده که با نگاهی کاملاً کارشناسی و غیرسیاسی، برای نجات این پهنه حیاتی اقدام کنیم.
گره کور اداری؛ اختلاف ۴۲ هزار هکتاری که مانع نجات تالاب است
یکی از بزرگترین سدهای پیش روی پروژههای بیابانزدایی در اللهآباد، اختلافنظر دستگاههای متولی بر سر تعیین محدوده قانونی تالاب است، در حالی که منابع طبیعی استان قزوین هسته مرکزی و واقعی تالاب را حدود ۶ هزار هکتار اعلام کرده، در مصوبات سالهای گذشته محدوده ثبت شده تالاب توسط سازمان حفاظت محیط زیست ۴۸ هزار هکتار تعیین شده و این اختلاف وسعت ۴۲ هزار هکتاری، عملا واگذاری اراضی ملی برای پروژههای حیاتی مانند درختکاری و تثبیت شنهای روان را در هالهای از ابهام و بلاتکلیفی فرو برده است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان قزوین با تایید این چالش به خبرنگار ایرنا، گفت: موضوع ساماندهی دشت اللهآباد که اکنون به یکی از اصلیترین تهدیدهای زیستمحیطی منطقه تبدیل شده در نشستهای تخصصی استان به طور جدی مورد بحث قرار گرفته و یکی از گرههای اصلی اختلاف نظر کارشناسی در خصوص مساحت محدوده تالاب است.
سیداسدالله هاشمی ادامه داد:گستردگی غیرواقعی محدوده ثبتشده در نقشههای گذشته که بخشی از آن نیز در حوزه استحفاظی استان البرز قرار گرفته، عملا دست ما را برای اجرای پروژههای عمرانی و بیابانزدایی بسته و برای حل این معضل، پرونده اصلاح محدوده بایستی به سرعت به هیات دولت ارسال شود تا با تعیین تکلیف نهایی، مسیر برای اقدامات اجرایی آن هموار گردد.
وی، درختکاری در حاشیه کانونهای ریزگرد را یکی از مؤثرترین راههای جلوگیری از پیشروی بیابان دانست و تصریح کرد: براساس توافقات صورت گرفته، زمین مورد نیاز از سوی منابع ملی، تامین و نهالهای لازم نیز توسط مجموعه اداره کل اوقاف فراهم خواهد شد و انتقال پساب تصفیه شده و استفاده از روشهای نوین آبیاری، موازی با حذف کانالهای مزاحم، در دستور کار است تا پایداری این کمربند سبز تضمین شود.
هاشمی، منابع آبی اصلی تامین کننده تالاب را رودخانههای خررود، ابهررود و حاجیعرب اعلام کرد و گفت: متاسفانه علاوه بر اینکه تمامی این رودخانهها بدون هرگونه آورده آبی در کنار خشکسالیهای پیاپی که یک پدیده طبیعی است، ۲ عامل مخرب انسانی نیز به این بحران دامن زده، نخست چرای بیرویه شتر و شترداری غیرمجاز که پوشش گیاهی شورپسند منطقه را که تنها عامل تثبیت خاک است را از بین برده و دوم احداث یک زهکش و جاده خاکی مجاور تالاب که با مکش آبهای زیرزمینی و تبخیر شدید آن، عملا تعادل هیدرولوژیکی منطقه را برهم زده است.
تامین نیاز آبی از پساب تصفیه شده استاندارد
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان قزوین افزود: ما به دنبال استفاده از ظرفیت پساب تصفیهخانههای موجود در حوضه آبخیز برای حفظ رطوبت بستر خاک تالاب هستیم، تامین و رهاسازی حقابه؛ پیگیری برای تخصیص حقابه تالاب از رودخانههای اصلی منتهی به آن (در صورت جاری شدن آب)، استفاده از مالچهای طبیعی برای تثبیت بیابان و جلوگیری از فرسایش بادی که میتواند به حفظ تالاب کمک کند.
هاشمی تاکید کرد: گزارشهای کارشناسی نشان میدهد که مثلث “اصلاح مهندسی زهکش”، “تعیین تکلیف قانونی مساحت تالاب جهت آغاز درختکاری” و “تامین حقابه زیستمحیطی از طریق پسابهای صنعتی” تنها راه نجات دشت اللهآباد از وضعیت بحرانی فعلی است.
اصلاح مهندسی زهکش؛ اولین و حیاتیترین گام احیا
مدیرعامل شرکت آب منطقهای قزوین نیز در این رابطه با استناد به مطالعات علمی و دقیق دانشگاه تهران بر لزوم تغییر رویکرد ساختاری در منطقه، به خبرنگار ایرنا گفت: یافتههای دانشگاهی به وضوح نشان میدهند که مدیریت اصلاح عملکرد کانال و جاده زهکش، اولویت اول و حیاتی منطقه است، در کنار آن، مدیریت مصرف در حوزه کشاورزی و کنترل برداشتهای بیرویه از آبهای زیرزمینی دشت نیز بایستی به طور جدی پیگیری شود.
منصور ستوده با تشریح طرحهای میانمدت و کوتاهمدت برای مهار این کانون ریزگرد، تاکید کرد: حذف یا اصلاح موانع کانال زهکش و هدایت مجدد آب به بخشهای جنوبی تالاب باید همزمان با تامین پساب تصفیه شده شهرکهای صنعتی (بهویژه شهرک صنعتی البرز) برای مرطوبسازی دشت صورت گیرد، همچنین طرح جنگلکاری و بیابانزدایی با همکاری ادارهکل منابع طبیعی و اداره کل اوقاف در دستور کار قرار گیرد.
وی اضافه کرد: برآیند گزارشهای کارشناسی نشان میدهد که احیای دشت اللهآباد تنها با یک اقدام ممکن نیست، بلکه نیازمند همزمانی سه راهبرد کلیدی است که شامل اصلاح مهندسی زهکش، تعیین تکلیف قانونی محدوده تالاب برای آغاز درختکاری، و تامین حقابه زیستمحیطی از طریق پسابهای صنعتی بوده و بدون این سه ضلع، هر طرحی برای نجات این تالاب، نیمهتمام و کماثر خواهد ماند.
کلام آخر:
حجم بادی که از این دشت نیمهجان به سمت قزوین، البرز و پایتخت میوزد، آژیر خطر بزرگی را برای امنیت و سلامت شهروندان به صدا درآورده و اکنون باید دید آیا دستگاههای متولی در استانهای قزوین و البرز با همراهی نهادهای ملی میتوانند قفل تصمیمگیری برای تالاب اللهآباد را باز کنند یا غبار این تالابِ فراموش شده، همچنان آسمان سه استان کشور را تیره و تار نگاه خواهد داشت؟ تالاب اللهآباد امروز نه یک مساله محلی، که یک آزمون ملی برای مدیریت بحرانهای زیستمحیطی در کشور است.
اکنون تالاب اللهآباد در آستانه یک انتخاب تاریخی ایستاده است؛ انتخابی میان تداوم فرسایش، گسترش ریزگردها و تهدید سلامت مردم یا آغاز مسیری دشوار اما ممکن برای احیای آن، تالابی که روزی نفس دشت قزوین بود اما امروز خود به نفس نفس افتاده، این پرسش جدی پیش روی مسوولان مانده که آیا میتوان پیش از آنکه دیر شود قفل تصمیمگیری را برای نجات این پهنه باز کرد؟
آخرین دیدگاهها