گرد و غبار دیگر یک پدیده مقطعی در خوزستان نیست؛ به بحرانی مزمن تبدیل شده که سلامت شهروندان، اقتصاد، کشاورزی و محیطزیست استان را همزمان تحت تأثیر قرار داده است.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاکمنش – فرهاد قلینژادمعاون محیط زیست انسانی ادارهکل حفاظت محیط زیست استان خوزستان اظهار کرد: پدیده گرد و غبار طی سالهای اخیر بهصورت مستمر استان خوزستان را تحت تأثیر قرار داده و در برخی ایام سال، بهویژه در فصول گرم، منجر به بروز شرایط ناسالم و حتی خطرناک برای سلامت شهروندان میشود.
وی با اشاره به منشأهای داخلی این پدیده افزود: کانونهای گرد و غبار داخلی در استان خوزستان به وسعت حدود ۳۴۴ هزار هکتار شناسایی شدهاند که پراکندگی آنها در مناطق مختلف استان، بهویژه اراضی خشک و فاقد پوشش گیاهی، موجب تشدید شرایط غبارآلود در شهرها و روستاها میشود.
معاون محیط زیست انسانی ادارهکل حفاظت محیط زیست استان خوزستان ادامه داد: فعال شدن این کانونها عمدتاً ناشی از کاهش رطوبت خاک و از بین رفتن پوشش گیاهی است که خود متأثر از تداوم خشکسالی، کاهش بارندگیها، افت سطح آبهای زیرزمینی و کاهش حقآبههای زیستمحیطی تالابهاست.
قلینژاد با تأکید بر نقش تالابها در کنترل گرد و غبار تصریح کرد: کاهش تأمین حقآبه تالابهای مهم استان و همچنین کاهش وقوع سیلابهای طبیعی، موجب خشک شدن بخشهایی از این زیستبومهای ارزشمند شده که در نتیجه آن، این مناطق به کانونهای بالقوه تولید گرد و غبار تبدیل شدهاند.
وی در ادامه با اشاره به سهم قابل توجه کانونهای خارجی در بروز این پدیده گفت: علاوه بر کانونهای داخلی، استان خوزستان بهطور گسترده تحت تأثیر کانونهای گرد و غبار در کشورهای همسایه از جمله عراق، کویت و عربستان قرار دارد و بر اساس بررسیهای انجامشده و آمار سالهای اخیر، سهم عمدهای از روزهای غبارآلود در خوزستان ناشی از این کانونهای خارجی است.
معاون محیط زیست انسانی ادارهکل حفاظت محیط زیست استان خوزستان افزود: همین موضوع، مدیریت پدیده گرد و غبار را از یک مسئله صرفاً استانی و حتی ملی فراتر برده و آن را به یک چالش منطقهای و بینالمللی تبدیل کرده است که نیازمند تعاملات فرامرزی و همکاریهای بینالمللی است.
قلینژاد با اشاره به پیامدهای گسترده این پدیده اظهار کرد: گرد و غبار علاوه بر تأثیرات منفی بر سلامت عمومی، موجب اختلال در فعالیتهای اقتصادی، کاهش کیفیت زندگی، آسیب به زیرساختها، کاهش بهرهوری کشاورزی و افزایش هزینههای اجتماعی و درمانی میشود.
وی با بیان اینکه مقابله با این پدیده نیازمند رویکردی جامع و هماهنگ است، خاطرنشان کرد: اجرای برنامههای بیابانزدایی، احیای پوشش گیاهی، مدیریت منابع آب، تأمین و تخصیص حقآبههای زیستمحیطی، تثبیت کانونهای بحرانی و همچنین پایش مستمر شرایط جوی از جمله اقدامات ضروری در این زمینه است.
معاون محیط زیست انسانی ادارهکل حفاظت محیط زیست استان خوزستان تأکید کرد: تحقق این اقدامات مستلزم عزم جدی، تأمین اعتبارات لازم و همکاری و هماهنگی همه دستگاههای اجرایی ذیربط در سطح استان و کشور است.
وی در ادامه به اقدامات انجامشده در استان اشاره کرد و گفت: در راستای مدیریت و کاهش اثرات گرد و غبار، طرح جامع مقابله با گرد و غبار استان خوزستان در سال ۱۴۰۳ تدوین و پس از بررسیهای کارشناسی، به تصویب شورای برنامهریزی و توسعه استان رسیده است.
قلینژاد افزود: در این طرح، وظایف و مسئولیتهای هر یک از دستگاههای اجرایی بهصورت مشخص تعیین و ابلاغ شده و اجرای دقیق آن میتواند نقش مؤثری در کاهش شدت و دفعات وقوع پدیده گرد و غبار در استان داشته باشد.
خوزستان سالهاست با پیامدهای خشکسالی، کاهش بارندگی، افت منابع آب و خشک شدن تالابها دست و پنجه نرم میکند. این عوامل در کنار کاهش پوشش گیاهی، زمینه فعال شدن کانونهای داخلی گرد و غبار را فراهم کردهاند. از سوی دیگر، سهم قابل توجه کانونهای خارجی در کشورهای همسایه نشان میدهد که مقابله با این بحران، تنها با اقدامات استانی یا حتی ملی امکانپذیر نیست و نیازمند همکاریهای منطقهای و بینالملل است.
آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، تغییر نگاه از مدیریت بحران به مدیریت پیشگیرانه است. احیای تالابها، تأمین حقآبههای زیستمحیطی، توسعه پوشش گیاهی، تثبیت کانونهای بحرانی، مدیریت صحیح منابع آب و اجرای برنامههای بیابانزدایی، اقداماتی هستند که اگر به صورت مستمر، علمی و با تأمین اعتبارات کافی دنبال شوند، میتوانند روند گسترش این بحران را مهار کنند.
تدوین طرح جامع مقابله با گرد و غبار در خوزستان، گامی ارزشمند در مسیر برنامهریزی منسجم است؛ اما موفقیت این طرح در گرو اجرای دقیق، نظارت مستمر، هماهنگی میان دستگاههای اجرایی و مشارکت فعال مردم خواهد بود. تجربه نشان داده است که حفاظت از محیطزیست بدون همراهی جامعه، سازمانهای مردمنهاد، دانشگاهها و رسانهها به نتیجه مطلوب نمیرسد.
در نهایت باید پذیرفت که گرد و غبار تنها یک مسئله زیستمحیطی نیست؛ بلکه موضوعی مرتبط با توسعه پایدار، سلامت عمومی، امنیت غذایی و کیفیت زندگی شهروندان است. روز جهانی مقابله با طوفانهای شن و گرد و غبار فرصتی است تا بار دیگر اهمیت حفظ منابع طبیعی، احیای زیستبومهای ارزشمند و مسئولیت مشترک همه نهادها و شهروندان در حفاظت از محیطزیست یادآوری شود. آینده خوزستان، در گرو تصمیمهای امروز ما برای حفاظت از خاک، آب، تالابها و سرمایههای طبیعی این سرزمین است.
آخرین دیدگاهها