استان گلستان که سالها بهعنوان یکی از قطبهای کشاورزی و زیستمحیطی کشور شناخته میشد، امروز با روند نگرانکننده بیابانی شدن روبهرو است؛ روندی آرام اما پیوسته که اگر مهار نشود، بخش قابل توجهی از اراضی شمال و شرق استان را از چرخه تولید خارج خواهد کرد و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای بهدنبال خواهد داشت.
به گزارش خبرنگار ایلنا از گرگان، بر اساس برآوردهای کارشناسان منابع طبیعی، بخشهایی از شهرستانهای گنبدکاووس، مراوهتپه، آققلا و گمیشان در معرض فرسایش بادی، کاهش پوشش گیاهی و تبدیل شدن به کانونهای گردوغبار قرار دارند. کاهش بارشها، چرای بیرویه دام، برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی و وزش بادهای شدید از مهمترین عوامل تشدیدکننده این روند عنوان میشود.
گزارشهای رسمی نشان میدهد ۳۰۶ هزار هکتار از مراتع شمال گلستان در معرض بیابانی شدن قرار دارد و حدود ۱۳۰ هزار هکتار از این اراضی در وضعیت بحرانی هستند. این شرایط علاوه بر تخریب پوشش گیاهی، موجب افزایش ریزگردها و تهدید سلامت عمومی شده است. همچنین منشأ حدود ۸۰ درصد ریزگردهای شمال استان، بیابانهای کشور ترکمنستان اعلام شده که اهمیت اجرای طرحهای حفاظتی را دوچندان میکند.
در این میان، پروژه کمربند سبز شمال گلستان بهعنوان یکی از مهمترین طرحهای زیستمحیطی استان، نقش کلیدی در مهار پیشروی بیابان دارد. با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که روند اجرای این پروژه باید تسریع شود و اعتبارات آن بهصورت تخصصی و هدفمند تخصیص یابد. انتخاب گونههای مقاوم و سازگار با اقلیم منطقه، مشارکت جوامع محلی در نگهداری نهالها و نظارت مستمر بر مراحل اجرا از دیگر ضرورتهای این طرح عنوان میشود. کمربند سبز در صورت تکمیل، میتواند سپری مؤثر در برابر گردوغبار و تخریب اراضی کشاورزی باشد.
از سوی دیگر، طرحهای بوتهکاری و احیای مراتع طی سالهای اخیر سرعت گرفته اما کارشناسان معتقدند این اقدامات باید گستردهتر و منسجمتر دنبال شود. کاشت گونههای مقاوم مانند تاغ، اسکنبیل، قرهداغ و کاپاریس، اجرای قرقهای چندساله برای تثبیت پوشش گیاهی و توسعه نهالستانهای بومی برای تأمین نهال مقاوم به خشکی از جمله اقداماتی است که میتواند در صورت تأمین اعتبارات پایدار، بخش قابل توجهی از اراضی در معرض خطر را احیا کند.
بیابانزایی در گلستان دیگر یک هشدار نیست؛ واقعیتی است که هر روز در حال پیش روی است و سایهاش را بر مراتع، روستاها و حتی اقتصاد استان انداخته است. در حالیکه وزش بادهای شدید پوشش گیاهی را از ریشه میکند، طرحهای بوتهکاری و کمربند سبز همچنان چشمانتظار اعتبارات تخصصی هستند تا بتوانند سپر دفاعی گلستان در برابر پیشروی شن و خاک باشند. کارشناسان هشدار میدهند اگر بودجههای ملی و استانی بهموقع و هدفمند تزریق نشود، بخشهایی از شمال و شرق استان در سالهای آینده چهرهای کاملاً بیابانی به خود خواهند گرفت؛ چهرهای که بازگرداندنش بسیار دشوارتر از امروز خواهد بود.
علیاصغر نیکویی، مدیرکل جدید منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان در گفت وگو با ایلنا گفت: گلستان در مجموع ۸۶۲ هزار هکتار عرصه مرتعی دارد که از این میزان، ۷۶۱ هزار هکتار مرتع ییلاقی و ۱۰۱ هزار هکتار مرتع قشلاقی است. تنها ۲۰۰ هزار هکتار از مراتع ییلاقی شمال استان در رده مراتع درجه یک قرار میگیرد و بخش عمده این عرصهها در وضعیت درجه دو و سه قرار دارند.
نیکویی با اشاره به روند نگرانکننده کاهش پوشش گیاهی در بخشهایی از شمال استان گفت: حدود ۳۰۶ هزار هکتار از مراتع شمالی گلستان در مسیر بیابانیشدن قرار گرفته و ۱۳۰ هزار هکتار از این سطح بهعنوان کانون گرد و غبار شناخته میشود. در این محدوده، ۴ کانون بحران فعال وجود دارد که دو مورد از آنها در مناطق پشهلر و قیزلر در شمال گنبدکاووس واقع شده است.
وی گفت: از ابتدای مهرماه سال گذشته تاکنون، ۳۸۸ میلیمتر بارندگی در شهرستان گنبدکاووس ثبت شده که این میزان در مدت مشابه سال گذشته ۲۲۴ میلیمتر بوده است.
مدیرکل منابع طبیعی گلستان تأکید کرد که برای مقابله با تهدید بیابانیشدن، از ظرفیت اعتبارات ملی و استانی و همچنین مشارکت مردمی استفاده میشود. در برنامه هفتم توسعه، اجرای طرحهای اصلاح و احیای مراتع در معرض بیابانیشدن برای ۱۴ هزار هکتار از کانونهای بحرانی استان پیشبینی شده که معادل ۲۰ درصد از سطح ۷۰ هزار هکتاری کانونهای بحرانی است.
نیکویی با اشاره به اقدامات سال گذشته گفت: تنها در بخش بونهکاری، هزار و ۶۰ هکتار از مراتع شمال استان با جذب ۷۰۰ میلیارد ریال اعتبار دولتی احیا شد. علاوه بر این، هزار و ۱۰۰ هکتار بذرپاشی مشارکتی و ۳۰۰ هکتار کپهکاری نیز انجام شده است.
وی گفت: امسال سه طرح مطالعاتی جدید در حوزه مقابله با تهدیدات بیابانی در دستور کار اداره کل قرار دارد. او همچنین از پیشرفت مطالعه جامع آبخیز اترک خبر داد و توضیح داد که این طرح با همکاری محققان دانشگاه منابع طبیعی و کشاورزی گرگان در سطح ۲ میلیون و ۶۳۰ هزار هکتار در سه استان گلستان، خراسان شمالی و خراسان رضوی در حال انجام است.
مدیرکل منابع طبیعی گلستان یکی از طرحهای مهم در دست اجرا را کمربند سبز شمال استان عنوان کرد و گفت: این طرح که در سفر دوم دولت شهید رئیسی مصوب شد، ایجاد نوار سبز به طول حدود ۲۴۰ کیلومتر و عرض یک کیلومتر در دو طرف مسیر از گمیشان تا مراوهتپه را شامل میشود. برای اجرای این طرح در سال جاری ۸۰۰ میلیارد ریال اعتبار پیشبینی شده است. کاشت یک میلیارد درخت» از سال ۱۴۰۲ در کشور از جمله استان گلستان به اجرا درآمده است.
نیکویی گفت: حدود ۳۸۰ هزار اصله نهال گلدانی مرتعی در سال گذشته در گنبدکاووس تولید و در عرصههای طبیعی کشت شد. لازم است نهضت بوتهکاری و حفاظت از منابع طبیعی به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود.
آخرین دیدگاهها