سیاهی نفت، ساحل جزیرۀ شیدور (مارو) را گرفته. خط ساحل در تیرگی ممتد فرو رفته و هنوز مشخص نیست پرندهها و لاکپشتهای جزیره در این سیاهی چه کردهاند، چه آسیبهایی دیدهاند و الان چه وضعیتی دارند.
در روزهای اخیر فیلمهای مربوط به نشت نفت با نام جزیرۀ لاوان منتشر شد، اما «منصور دهدار»، دهیار لاوان، به «پیام ما» میگوید این اتفاق در جزیرۀ شیدور که در یک و نیم کیلومتری شرق لاوان است، رخ داده؛ جزیرهای بدون ساکن. جزئیات ماجرا اما مشخص نیست. نمیدانیم این اتفاق در حمله روز ۱۹ فروردین آمریکا و اسرائیل به پالایشگاه نفت لاوان رخ داده یا در اثر انتقال نفت در روزهای بعد. هرچند دهدار میگوید در روزهای بعد از آتشبس لکههای سیاه نفت را در دل خلیجفارس دیده؛ لکههایی که ممکن است در روزهای اخیر به ساحل رسیده باشند و حالا نقش تیرهشان مانند نقش تاریک جنگ بر ساحل پیداست.
پرستوهای دریایی، مانند لاکپشتها، عضو جدانشدنی ساحل ماسهای سفیدرنگ جزیره لاوان و شیدورند. نقاطی که به مالدیو ایران معروف است، در روزهای اخیر با لکههای سیاه نفت تیره شدهاند. فاصله شیدور تا لاوان آنقدر کم است که نامش در خبرها نیامد و همهجا گفتند لکههای نفتی به ساحل جزیرۀ لاوان رسیده است. بهگفته «منصور دهدار»، دهیار لاوان، فرقی هم میان لاوان و شیدور نیست و آنها در روزهای اخیر در غم بزرگ سیاهی فرو رفتهاند. «دریا برای مردمان جزیرهنشین یعنی همهچیز. جزیرۀ لاوان و شیدور با اینکه از اصلیترین مراکز نقل و انتقال نفت هستند، اما نه در این سالها با نشت نفت به این شکل روبهرو بودهاند و نه آلودگیهای دیگر چنین شدتی داشتهاند. ما اینجا گونههای خاص حیاتوحش داریم.» دهدار میگوید در دو سه روز اخیر که نفت پایش به ساحل آنجا باز شده، نیروهای مختلفی از فرمانداری و استانداری هرمزگان مشغول بررسیاند. «ما نمیدانیم این اتفاق چه زمانی رخ داده. آیا بر اثر حمله صبح ۱۹ فروردین آمریکا و اسرائیل به پالایشگاه بوده؟ اگر اینچنین است چرا اکنون نفت به ساحل رسیده؟»
او میگوید ممکن است حملات به پالایشگاه یا کشتیهای حمل نفت باعث این اتفاق باشد، ولی او در روزهای بعد از ۱۹ فروردین لکههای سیاه نفت را در میانۀ دریا دیده و حالا میگوید ممکن است طوفان آنها را به ساحل آورده باشد. «در این مدت طوفانهای بسیار داشتیم. ممکن است طوفان لکههای نفتی را به ساحل آورده باشد. شیدور خالی از سکنه است، اما ما در لاوان نگرانیهای زیادی داریم. پرسشهای بسیاری مطرح است، اما تاکنون پاسخی نگرفتهایم.»
آلودگیها بهسرعت از اکوسیستم پاک نمیشوند
«حوالی ساعت ۱۰ صبح امروز، چهارشنبه، تأسیسات پالایشگاه نفت لاوان واقع در جزیرۀ لاوان مورد تهاجم ناجوانمردانه دشمنان قرار گرفت. گروههای ایمنی و آتشنشانی در حال کنترل و اطفای آتش و ایمنسازی تأسیسات هستند. خوشبختانه با تخلیه بهموقع کارکنان، تاکنون تلفات جانی گزارش نشده است.» این اطلاعیه بعد از حمله اسرائیل و آمریکا توسط شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران و در صبح اعلام آتشبس صادر شد. بعد از آن «میزان» نوشت حمله به لاوان از سوی جنگندههای میراژ که مورد استفاده اماراتیهاست، انجام شده. در روزهای اخیر و با آمدن لکههای نفتی، یکبار دیگر صحبت از جنگ و بمبارانی که در این منطقه شد، به میان آمده است.
«حبیب مسیحی تازیانی»، مدیرکل حفاظت محیطزیست هرمزگان، با تأیید خبر آلودگی در سواحل جنوب در روزهای گفته است: «حمله دشمن به سواحل کشورمان موجب خسارت نشت مواد نفتی به خلیجفارس شده است که آثار این آلودگی هماکنون در سواحل جزیرۀ لاوان و مارو مشاهده میشود. این درحالیاست که پاکسازی سواحل صخرهای بهدلیل سطح سخت آنها بسیار دشوار است. با وجود این سختیها، بخشی از آلودگیها جمعآوری شده است.»
بهگفته او، هرچند تاکنون تلفاتی در میان لاکپشتها گزارش نشده، اما این آلودگیها بهسرعت از اکوسیستم پاک نمیشوند و اثرات مخرب و ماندگاری بر سواحل و مرجانهای منطقه بر جای میگذارند.
برای کار داوطلبانه آمادهایم
از چند روز قبل که عکس و فیلمهای جزیرۀ لاوان منتشر شده، «مهدی شیرخانی»، دبیر شبکۀ تشکلهای محیطزیستی و منابعطبیعی هرمزگان، بههمراه دیگر فعالان در تلاش است تا با ارتباط با محیطزیست و سازمان بنادر بهصورت داوطلب وارد عمل شوند. «رفع مشکلات ناشی از آلودگیهای نفتی برعهده سازمان بنادر است و این سازمان تجهیزاتی تخصصی برای جمعآوری این آلودگیها دارد. ما سه سال قبل که مشتقات سبکی مانند گازوییل رود شور، شیرین و میناب را تحتتأثیر قرار داد، تسهیلات برای جمعآوری آلودگیهای کوچک و سبک را فراهم کردیم و در این مدت در تلاش بودیم با چنین آلودگیهایی در خلیجفارس مقابله کنیم.»
او اما میگوید آلودگی فعلی از نوع آلودگیهای سنگین و نفتی است و باوجوداین، اعلام کردهاند بهصورت داوطلب میتوانند حاضر شوند. «هرچند بهدلایل امنیتی تاکنون با ما تماس نگرفتهاند و اعلام شده وضعیت آلودگی تحت کنترل و تجهیزات در حال کار است. اما نکته اینجاست که هنوز منشأ آلودگی دقیقاً مشخص نیست. نمیدانیم آلودگی ناشی از بمباران است یا از نفتکشها و سکو ناشی شده است.»
شیرخانی میگوید در شرایط بحرانی ریسک نشت نفت بالاست، اما اینکه سه هفته بعد از بمباران این لکهها را میبینیم، نیاز به بررسی دارد. «ما بعد از بیانیههای ابتدای جنگ، در هفتههای آخر و بعد از حمله به جزایر نفتخیز، بیانیهای برای نهادهای منطقهای نوشتیم و از آنها خواستیم فارغ از سوگیریهای مختلف و حمایت از کشورها، به خلیجفارس و ازبینرفتن اکوسیستم دریایی فکر کنیم. متأسفانه وزارت امور خارجه در این سالها روند ارتباط تشکلها را با دنیا سخت کرده و در این بحران ضرر این ماجرا را میبینیم.»
این فعال محیطزیست از سختیهای حضور فعالان و تشکلها در بحران هم میگوید، از اینکه حراست و حوزۀ ریاست تاکنون اجازۀ حضور در مناطق برای مستندسازی را به تشکلهای تخصصی ندادهاند. «امکانات سازمان حفاظت محیطزیست چقدر است؟ در این شرایط چطور میخواهد آسیبهای رخداده در کشور را مستندسازی کند؟ نباید نگرانی از رفتار اشتباه تشکلها، موجب غفلت در این موضوع شود. ما دسترسی برای انتشار هم نداریم. مشکلات بسیار زیادند. اینترنت قطع است و ارتباط ضعیف.»
نکتۀ دیگری که شیرخانی به آن اشاره میکند، شکلگیری اتاق وضعیت محیطزیست و منابعطبیعی است؛ اتفاقی که تاکنون نیفتاده. «برای بخشهای مختلف اتاقهای بحران شکل گرفته، اما دربارۀ محیطزیست چنین اتفاقی نیفتاده و میخواهیم بدانیم چرا؟ محیطزیست ما همیشه وضعیت شکنندهای داشت و حالا بیشتر از همیشه با مشکل روبهروییم.»
جنگ بار سنگین و تلخ خود را بیشازپیش بر خلیجفارس انداخته. هنوز نمیدانیم چه تعداد از آبزیان داخل دریا در اثر حوادث دریایی ماههای اخیر از دست رفتهاند. ساحل هم وضعیت بهتری ندارد. خلیجفارس و سواحل اطرافش تنهاتر از همیشه زیر یوغ جنگاند و چه چیز تلختر از لکههای نفتی نشسته بر ساحل لاوان و شیدرو؟
آخرین دیدگاهها