امروز دوم فروردینماه، روز جهانی آب است. سازمان ملل متحد در پیامی به این مناسبت، یادآور شده است که زنان باید محور و رهبر راهحلهای اقلیمی باشند. چرا که بحران جهانی آب، هرچند که همه را بدون استثنا تحت تأثیر قرار میدهد، اما بدون شک بر برخی، بهخصوص زنان، تأثیر بیشتری خواهد گذاشت. دختران و زنان در اغلب مناطق ایران و جهان، مسئولیت تهیۀ آب آشامیدنی سالم، غذا، بهداشت و نظافت خانواده را به دوش میکشند. سازمان ملل میگوید «جایی که آب جریان دارد، برابری رشد میکند». اما جریان آب، تحت تأثیر حملات ایالات متحدۀ آمریکا و اسرائیل به ایران و واکنشهای تلافیجویانۀ ایران، در این کشور و دیگر کشورهای منطقه به خطر افتاده است.
در آستانۀ روز جهانی آب، رئیس جمهوری آمریکا، دونالد ترامپ در شبکۀ اجتماعی تروث سوشیال ایران را تهدید کرد که اگر تنگۀ هرمز را همچنان بسته نگه دارد، به زیرساختهای انرژی این کشور حمله خواهد کرد. در مقابل، امروز سخنگوی قرارگاه خاتمالانبیا در ایران، ابراهیم ذوالفقاری، پاسخ داد که در این صورت، ایران «کلیۀ زیرساختهای سوخت، انرژی، فناوری اطلاعات، و آب شیرینکن» آمریکا و اسرائیل را در منطقه هدف قرار خواهد داد.
جنگ تا همین لحظه تخریبهای زیستمحیطی قابل توجهی به بار آورده است. ایران که پیشاپیش به دلیل دورهای طولانی از سوء مدیریت، با بحران آب مواجه است، حالا باید دودهای سمی، آلودگی نفتی، و آب و خاک آلوده را هم به فهرست طویل بحرانهای اقلیمیاش اضافه کند.
دیدبان جنگ و محیط زیست (Ceobs)، از آغاز جنگ، یعنی از نهم اسفندماه در تنها سه هفته، حدود ۳۰۰ رویداد زیستمحیطی ثبت کرده است. این سازمان مردمنهاد بریتانیایی دادههای رسانهها و شبکههای اجتماعی را از طریق تصاویر ماهوارهای راستیآزمایی کرده و توانسته است اطلاعاتی گردآوری کند که نشان میدهد خطرات ناشی از تخریب محیط زیست در این جنگ، به طور ویژه تأسیسات انرژی، نظامی، و هستهای را تهدید میکند. رئیس این سازمان، داگ وایر، میگوید: «مهمترین منابع آلودگی برای هوا، خاک و آب، به احتمال زیاد، پایگاههای ذخیرهسازی و پالایش نفت هستند».
روزنامۀ فرانسوی لیبراسیون، در گزارشی مفصل به اثرات این حملات بر محیط زیست پرداخته است. اثراتی که هرچند شهروندان را در ایران بلافاصله تحت تأثیر قرار میدهند اما تأثیرشان به فراتر از مرزهای ایران هم کشیده میشود.
همچنین، در یکشنبه ١٧ اسفندماه، حملات اسرائیل چهار انبار سوخت را در نزدیکی تهران به آتش کشید و ستونهای عظیم خاکستر و دود سیاه ایجاد کرد؛ ذرات بنزن، فرمالدئید و دیگر مواد سرطانزای موجود در آن، طبق گزارش Ceobs، تا افغانستان، چین و روسیه نیز گسترش یافتند.
شهروندان جز هوای آلوده، بارانهای سیاه را تجربه کردند؛ ترکیبی از نفت و بارشهای ناشی از هوای طوفانی که بر شهر فرو ریخت. سخنگوی وزارت امور خارجۀ ایران، اسماعیل بقائی، گفت که حملات «مواد خطرناک و سمی را در هوا آزاد میکنند» و «زندگیها را در مقیاس وسیع به خطر میاندازند».
آتشسوزی انبارهای نفت احتمالاً بخشی از آب آشامیدنی تهران را هم آلوده کرده است. نفتی که در پی «باران سیاه» به جویها و فاضلابها سرازیر شده و وارد رودخانهها شده است. وزیر خارجۀ ایران، عباس عراقچی، این حملات را بومکشی نامید.
اظهارات مقامهای رسمی جمهوری اسلامی ایران در محکومیت خسارتهای زیستمحیطی، در شرایطی صورت میگیرد که این کشور هرگز اولویتی در حفظ اقلیم نداشته است. چهارشنبه ٢٨ اسفندماه کاوه مدنی، مدیر موسسۀ آب، محیط زیست و بهداشت دانشگاه سازمان ملل متحد، جایزۀ «آب استکهلم» را از آن خود کرد که به «نوبل آب» شهرت دارد. او پیشتر از سوی نیروهای امنیتی سپاه پاسداران «تروریست آب» عنوان گرفته بود. او گفت که از دریافت جایزهاش احساس افتخار دارد، اما آن را تلخ و شیرین میداند چون دسترسی مردم ایران به اینترنت و ارتباط آزاد قطع است و شاید از آن بیخبر بمانند.
کاوه مدنی در گفتوگویی با روزنامۀ بریتانیایی گاردین، از اولین خاطراتش از جنگ گفت: «یادم است مجری تلویزیون گفت: «بچههای عزیز…» و ناگهان انفجاری صورت گرفت. همهجا تاریک شد، و هنوز یکی از کابوسهایم صدای هواپیما و انفجار در بیرون آپارتمان است.» او همچنین افزود: «آب منتظر سیاست نمیماند. ورشکستگی آبی تهدیدی مشترک است که از مرزهای نظامی فراتر میرود. اگر بخواهیم به صلحی مشترک برسیم، باید آسیبپذیری مشترکمان را هم بپذیریم.»
آخرین دیدگاهها