بازداشت کنشگران محیط‌ زیست: الگویی تکراری برای خفه کردن جامعه مدنی

رادیو زمانه : ساسان نویدی ـ بازداشت دسته‌جمعی فعالان محیط‌ زیست در دی‌ماه ۱۴۰۴، تکرار الگویی آشنا از نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی است: تبدیل هر کنش مدنی مستقل حتی در بی‌ضررترین عرصه‌ها به «تهدید امنیتی». این بار نیز عکاسان طبیعت، معلمان جنگل‌بان و کنشگران محلی به اتهاماتی مبهم نظیر «اخلال در امنیت ملی» بازداشت شده‌اند. این امنیتی‌سازیِ سیستماتیک، از استراتژی عمیق‌تری نشان دارد: خفه کردن هر صدای مستقل در جامعه پیش از آنکه به موجی بزرگ‌تر بدل شود.

طی دوره سرکوب اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴، دست‌کم ۱۰ تن از کنشگران و فعالان محیط‌‌ زیست در مناطق مختلف کشور بازداشت شده‌اند. این بازداشت‌ها عمدتاً در نیمۀ دوم دی‌ماه، همزمان با اوج‌گیری اعتراضات صورت گرفته و وضعیت تعدادی از آنان تا اوایل بهمن‌ماه نامشخص و نگران‌کننده گزارش شده است. از جمله این افراد می‌توان به حسین انصاریان (هنرمند و فعال محلی محیط‌ زیست از دهدشت)، فریبرز حیدری (عکاس حرف‌های محیط‌ زیست و کاریکاتوریست که در شرق تهران بازداشت شد) و آرش نیکخو (معلم و بنیانگذار گروه داوطلب مهار آتش‌سوزی «یگان سیاوش» در زاگرس) اشاره کرد که همگی در چارچوب یک الگوی همزمانی سرکوب، هدف قرار گرفته‌اند.

امیرحسین حیدری، عرفان پرورش، امیر محمد ابریشمی، محمد سیادت، حمزه علیمرادی و شایان خدایار، دانشجویان محیط‌ زیست از دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان اند که بازداشت شده‌اند.

صادق پرویز‌زاده در لیست اصلی «پیام ما» و «هرانا» در دسته کنشگران محیط زیست قرار گرفته است. فعالیت اصلی‌اش عکاس و فیلمبردار حیات وحش بوده و گزارش‌هایی از زخمی شدن او  در اثر اصابت ساچمه به صورتش در اعتراضات ایلام وجود دارد.

 این اقدامات نمایانگر گسترش دامنه سرکوب سیستماتیک حکومت به حوزه جامعه مدنی و فعالان غیرسیاسی با اتهام‌زنی‌های امنیتی است. با وجود آزادی موقت یکی از بازداشتشدگان (نیایش مظفری، دانشجوی محیط‌زیست) پس از ۲۵ روز با وثیقه، نگرانی‌ها درباره وضعیت دیگر بازداشت‌شدگان، به‌ویژه با توجه به سابقه ناپدیدسازی‌های اجباری و اعترافات تحت فشار در پرونده‌های مشابه، همچنان جدی است. بازداشت این افراد نه تنها تلاش برای خاموش کردن صدای مستقل کنشگران زیست‌محیطی است، بلکه پیامی هشداردهنده به تمامی شبکه‌های سازمان‌یافته مردمی است که خارج از کنترل حکومت فعالیت می‌کنند.

شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط‌ زیست، در نامه‌ای رسمی که در میانه بهمن‌ماه ۱۴۰۴ رسانه‌ای شد، خطاب به رئیس قوه قضاییه با اصرار بر این موضوع که بازداشت‌شدگان اخیر فعالان محیط‌ زیست عمدتاً به دلیل فعالیت‌های غیرمجرمانه و زیست‌محیطی دستگیر شده‌اند، خواستار برخوردی مبتنی بر «رأفت اسلامی» و آزادی فوری آنان شده است. این درخواست که از درون نهادهای دولتی مطرح شده، نشان‌دهنده نگرانی‌هایی حتی در سطوح رسمی از تداوم بازداشت این گروه و گسترش دامنه سرکوب به عرصه‌های غیرسیاسی مانند کنشگری محیط‌ زیستی است.